Focus op ziekte voor ouderen niet wenselijk

Het aantal ouderen en oudste ouderen is zowel absoluut als relatief enorm gestegen, en blijft de komende jaren stijgen. Naar verwachting zal de levensverwachting in Nederland tot 2050 nog verder toenemen met een jaar of zes.

Met het stijgen van de levensverwachting neemt het aantal chronische ziekten en beperkingen toe. Dertien procent van alle Nederlanders heeft nu een lichamelijke beperking, waarbij beperkingen in bewegen het meeste voorkomen. Eén op de drie chronisch zieken heeft nu twee of meer aandoeningen.

Het oude gezegde, ouderdom komt met gebreken, valt epidemiologische gezien goed te onderbouwen; het hebben van één chronische ziekte komt bij de leetijdsklasse 55-64 in 38 procent voor, oplopend tot 58 procent bij mensen ouder dan 74.

Multimorbiditeit

Als we kijken naar het aantal mensen met meer dan één chronische ziekte, ook wel multimorbiditeit genoemd, is dit verschil nog duidelijker: bij 55-64-jarigen is dit 13 procent, tussen de 65 en 74 jaar 22 procent en bij mensen ouder dan 74 zelfs 32 procent. (Bron: Landelijk Informatie Netwerk Huisartsenzorg (LINH) , 2003-2007).

Als we echter aan een 87-jarige vrouw vragen: waar heeft u nu het meeste hinder van? Dan zal zelden het antwoord zijn: ik lijd onder het hebben van drie chronische ziekten. Het antwoord zal zijn dat het lopen moeilijker gaat vanwege de pijn in de knieën, dat ze niet meer alles kan doen omdat ze daar geen energie voor heeft, en als u goed luistert, zegt ze wellicht ook nog dat het van haar allemaal niet meer hoeft.

Gevolgen

Het gaat dus om de gevolgen van het hebben van die chronische ziekten. Die gevolgen zijn over het algemeen niet specifiek voor die ziekte, maar volgen eerder een algemeen patroon. Ten eerste zijn daar de symptomen, zoals moeheid, pijn, jeuk en benauwdheid, die de kwaliteit van leven van haar ernstig verstoren.

Ten tweede hebben de chronische ziekten van deze 87-jarige vrouw effecten op hoe zij haar leven kan leiden. Het zorgt voor verminderde mobiliteit, zodat familie of vrienden niet meer bezocht kunnen worden. Het zorgt ervoor dat zij zichzelf niet meer kan verzorgen, dat ze de draad van de dag niet meer kan oppikken, dat ze afhankelijk wordt van anderen en dat ze de dingen niet meer kan doen die ze zou willen doen. Zelfs kan het leiden tot een situatie waarbij de energie om nog gewoon te leven praktisch uitgeput raakt.

Waardigheid

Als onze 87-jarige vrouw zichzelf niet meer kan redden en daardoor hulp nodig heeft van anderen, kan dit door haar worden beleefd als een verlies van status, waardigheid en zelfrespect. Misschien is behouden van haar waardigheid wel haar belangrijkste zorgvraag, en zijn de hulp bij het wassen, de medische behandeling van symptomen en de hulpmiddelen om ergens te komen slechts middelen om die waardigheid te behouden.

Als u daarbij bedenkt, dat ook het denken kan zijn aangetast (cognitieve stoornissen), het horen en zien kan zijn verminderd (communicatieve stoornissen) en er regelmatig ook psychische problemen ontstaan, zoals depressie, verwardheid en angst, zult u begrijpen dat de meest kwetsbare ouderen vooral kunnen worden gedefinieerd door deze gevolgen en de verbinding van deze gevolgen van ziekten, en niet eens door de ziekten zelf.

Richtlijnen

Het is daarom te betreuren dat onze geneeskunde, en het wetenschappelijk onderzoek in de geneeskunde, vaak nog zo sterk ziektegericht is. Veel nadruk wordt gelegd op het medisch handelen via richtlijnen, maar richtlijnen zijn voor het grootste deel ook ziektegericht, net zoals de meeste medische specialisten.

Deze ontwikkeling heeft veel positieve effecten gehad, omdat er meer kennis en behandelopties zijn ontwikkeld voor ingewikkelde enkelvoudige ziekten, met ook grote gezondheidswinst voor specifieke groepen patiënten.

Gestapelde problemen

Voor de oudere met gestapelde problemen biedt deze ziekte-gerichtheid vaak echter niet de beste oplossing. De oudere met meerdere problemen valt in meerdere categorieën, wordt door meerdere arts-kapiteins bestuurd, en krijgt te maken met meerdere protocollen en richtlijnen over haar gestapelde en samenhangende, maar tot multiple enkelvoudige gefileerde, problemen.

De komende jaren zullen we daarom moeten werken aan verbindingen van deze richtlijnen, en ons onderzoek meer richten op de gevolgen van (combinaties van) ziekten. Functioneren, kwaliteit van leven, participatie, symptoomlast zijn de elementen die onze aandacht vragen.

De onderliggende ziekten spelen daar een belangrijke rol in, maar kunnen bij multimorbiditeit beter niet het uitgangspunt zijn.

Ziet u geen reactieformulier? Reacties. (1)