De Moderne Waarnemend Huisarts

Mijn opleider chirurgie vertelde mij toen ik coassistent was, dat hij in zijn tijd (lang geleden) nog gratis als arts-assistent was begonnen. Tenslotte kreeg hij uiteindelijk ook een fooi voor zijn 100-urige werkweek, maar nooit een reëel salaris. Alles voor die felbegeerde opleidingsplek uiteindelijk. Aan deze anekdote moest ik denken toen ik dit jaar een doktersassistente sprak die aan het einde van haar carrière is en hoorde dat ik waarnemend huisarts was.

Zij vroeg mij namelijk direct waarom ik toch zo moeilijk deed over uren en over tarieven onderhandelde, ik was tenslotte bezig een plekje te vinden in de hoop daar de opvolger te worden? Ik moest tenslotte dankbaar zijn dat ik überhaupt mocht werken in hun regio!?

De tijd is veranderd!

Mijn punt is, dat de tijd is veranderd in huisartsenland, maar dat bij mensen hun (voor)oordeel en verwachtingspatroon ten aanzien van waarnemend huisartsen nog niet is bijgesteld. Hier een poging dan toch wat beeldvorming bij te stellen.

De waarnemer

Een waarnemend huisarts is een afgestudeerd huisarts die na de basisopleiding de verplichte drie jaar vervolgopleiding tot huisarts met goed gevolg heeft afgelegd. Zij (m/v) is ook gewoon een huisarts die aan de verplichtingen voor herregistratie moet voldoen, zijnde nascholing en minimum aantal dagen relevante werkervaring en diensten verrichten.

Een waarnemend huisarts heeft echter geen eigen praktijk, is dus geen praktijkhouder, en heeft daarom geen contracten met zorgverzekeraars afgesloten. Er is ook geen sprake van een vast dienstverband zoals bij een huisarts in dienst van een andere huisarts (HIDHA), zodat een waarnemend huisarts relatief vrijer is in de inrichting van haar agenda.

Een waarnemend huisarts is voor de belastingdienst een vrije ondernemer, en dat heeft veel consequenties. Om er een paar te noemen: zij heeft meerdere opdrachtgevers per jaar nodig, moet vrij onderhandelen over tarieven en sluit contracten (overeenkomsten van opdracht) met opdrachtgevers over bepaalde termijnen. Zij moet zelf haar zorgverzekering en arbeidsongeschiktheidsverzekering regelen en natuurlijk ook pensioen. De inkomsten die zij uit haar werk haalt zijn daardoor omzet, en het grootste deel van die omzet wordt uiteindelijk geen inkomen, maar gaat op aan belastingen en bedrijfskosten. Dit is in tegenstelling tot wat nog weleens gedacht wordt door mensen die zelf in loondienst zijn en de hoge bedragen zien staan die waarnemers moeten rekenen.

Verschillende 'soorten' waarnemend huisartsen

Hoewel het klopt dat veel waarnemend huisartsen recent zijn afgestudeerd, is het niet waar dat alle waarnemers dit slechts doen ter overbrugging naar die eigen praktijk. Naast de recent afgestudeerde huisartsen, zijn er namelijk veel huisartsen aan het eind van hun werkzame leven, die er zeer bewust voor kiezen (om tal van persoonlijke redenen) om de laatste vijf of tien jaar voor hun pensioen als waarnemer te gaan werken. Het scheelt in de rompslomp, er is meer vrijheid voor indeling van de agenda en er kan makkelijker minder uren gewerkt worden. Bovendien verdient de waarnemer van nu door de huidige grote vraag naar waarnemers een stuk beter dan een tijdje geleden. Hoewel het overigens nog steeds beduidend minder goed verdient dan praktijkhouder te zijn, is het een goede boterham.

Een derde groep huisartsen die er bewust voor kiest om langdurig waarnemer te zijn, zijn diegenen die dit om sociale of privéredenen doen. Er zijn bijvoorbeeld veel meer vrouwen in de jongste generatie huisartsen dan mannen, en zij kiezen ervoor hun jonge gezin eerst te helpen opgroeien voordat zij de eigen praktijk ambiëren. Mijns inziens een heel verstandige keuze, omdat de meerwaarde is, dat zij gewoon in ons mooie vak kunnen blijven werken, en op latere termijn de organisatie van praktijk en huisartszorg met meerjarige en bredere (meerdere verschillende praktijken gezien) ervaring kunnen oppakken.

Een laatste groep waarnemend huisartsen zijn de jonge ondernemers die zich niet thuis voelen in de vaste eigen praktijk en zich bijvoorbeeld specifiek voor bepaalde werkzaamheden als bijvoorbeeld chirurgische ingrepen in de eerste lijn verhuren. Ikzelf doe bijvoorbeeld werk in de eHealth op deze manier erbij. Overigens ken ik ook voorbeelden van huisartsen die eerst een eigen praktijk hebben gehad, maar toch gelukkiger bleken te zijn in de rol van waarnemer en daar zeer bewust opnieuw voor gekozen hebben.

Onderdeel van het systeem

De organisatie van het huisartsenvak is in de kern veranderd over de afgelopen paar decennia. De solist van vroeger heeft plaats gemaakt voor gezondheidscentra met meerdere eerstelijns zorgaanbieders in één gebouw. De huisartspraktijk van nu is gemiddeld een grotere organisatie van meerdere huisartsen die samenwerken en binnen grotere organisatievormen de zorg vorm geven. Dit moet ook wel: door de vraag die ons gesteld wordt. Bijvoorbeeld met de aanstaande avondopenstelling die de huidige demissionair minister van volksgezondheid graag wil. Een praktijk is regulier al minimaal 45 uur open, en dan moet de huisarts nog diensten doen, meestal bijna wekelijks. De praktijkvoering, correspondentie, administratie en praktijkorganisatie komen daar nog bij, net als de nascholing en eventuele vergaderingen met huisartspost, hagro of voor de opleiding van coassistenten of huisartsen-in-opleiding (aios). Een dergelijke werkbelasting is niet meer door één enkel individu vorm te geven, tenzij ten koste van sociaal en privéleven. De waarnemend huisarts is daarmee een cruciaal onderdeel geworden omdat zij de flexibiliteit biedt aan de praktijkhouder door (nacht)diensten over te nemen en overmatige werkdruk op te vangen op momenten dat het druk is, zonder als vaste loonkosten op de omzet te drukken.

Dat de waarnemend huisarts een essentieel onderdeel van de huisartsenzorg is geworden kan bijvoorbeeld nog geïllustreerd worden door het percentage diensten dat op de huisartsposten door ons wordt ingevuld. Zeker waar de huisartsenpost op een SEH van een ziekenhuis is gezet, is er een groot aantal diensten dat niet meer door de eigen aangesloten huisartsen wordt ingevuld. Hoewel dat per regio verschilt en ook afhankelijk is van de lokale tarieven, kan toch zeker gesteld worden dat een significant deel van de diensten zelfs niet meer ingevuld zouden kúnnen worden zonder waarnemers.

Dus..

De waarnemend huisarts is mijns inziens een duidelijk voorbeeld van de huidige moderne tijd geworden. Zij is een kwalitatief goede huisarts die flexibiliteit biedt aan de hele huisartszorg en daarmee een cruciaal onderdeel van de organisatie van de eerstelijnszorg is geworden. Door demografische veranderingen in de verhoudingen tussen mannen en vrouwen is er bovendien eindelijk ruimte gerealiseerd voor persoonlijke keuzes van jonge huisartsen (vrouw én man). Tenslotte biedt de groeiende groep waarnemend huisartsen die hiervoor kiezen om redenen van ondernemerschap de benodigde ruimte voor innovatie, en is de mogelijkheid voor bijna gepensioneerden om als waarnemer te blijven werken een manier om hun ruime ervaring voor het huisartsenvak te behouden. De waarnemend huisarts is dus een functie in de huisartszorg die niet meer weggaat, en gelukkig maar.

Er zijn nog geen reacties bij dit bericht. Ziet u geen reactieformulier?