Kwakzalverij: baat het niet, het kan wel schaden

'Laat me eens raden, allergisch voor koemelk, tarwe en lactose. 'Verbaasd kijkt de moeder van de 3-jarige Nathan* mij aan. 'Hoe weet u dat?' 'Ach', zeg ik glimlachend, 'alle kinderen die ik zie en bij een bioresonant zijn geweest, krijgen die diagnose'.

We spreken over haar zoon die is verwezen vanwege een te geringe gewichtsgroei. Hoewel altijd tenger, is hij sinds zijn tweede verjaardag slechts 0.5 kg in gewicht aangekomen, terwijl hij wel acht centimeter langer is geworden. Ook is hij de laatste maanden moe en chagrijnig.

In verband met eczeem, waarvoor de huisarts vette zalf en hormoonzalf voorschreef, bezocht hij ruim een jaar geleden een beoefenaar van bioresonantie. 'Je wilt toch niet je kind steeds met hormonen insmeren?', zoekt moeder bevestiging voor deze keuze. Hij adviseerde inderdaad de hormoonzalf niet meer te smeren maar vanwege  'gediagnosticeerde' allergieën, koemelk, tarwe en lactose uit de voeding weg te laten. Vervangende voedingsproducten werden wel geprobeerd, maar vanwege afwijkende smaak, nauwelijks gegeten of gedronken. In eerste instantie verbeterde het eczeem iets, maar het laatste half jaar heeft hij, ondanks het strikte koemelk-, tarwe- en lactosevrije dieet, weer veel last. Zijn huid is vaak rood en schilferig en door de jeuk krabt hij continue en slaapt hij onrustig. 
Ik leg moeder uit dat ik denk aan een te geringe gewichtstoename en algehele malaise ('failure to thrive') bij onvolwaardige voeding en onvoldoende behandeld eczeem. Ze schrikt hiervan maar snapt het. Ze staat achter het behandelplan, met begeleiding van de kinderdiëtiste van ons Martini Allergie Centrum voor Kinderen, de weggelaten voedingsbestanddelen thuis één voor één te herintroduceren, met als doel weer een volwaardige voeding. Daarnaast start Nathan met een intensief smeerschema, onder meer met hormoonzalf. Over acht weken zie ik hem  terug op de polikliniek.

Baat het niet ...

Dat er studies zijn die een grotere werkzaamheid dan het placebo-effect alleen van alternatieve therapie aantonen, is niet onverwacht en inherent aan onze statistische afspraken. Een verschil in uitkomst of werkzaamheid wordt namelijk significant bevonden als de kans dat dit verschil op toeval berust kleiner is dan vijf procent. Logischerwijs zal van twintig gerandomiseerde klinische trials, alleen al door toeval één onderzoek werkzaamheid aantonen. Indien naar meerdere uitkomstmaten wordt gekeken zal dit aantal toenemen. Daarnaast is er een bias dat studies met een negatieve uitkomst veel minder vaak worden gepubliceerd en daardoor in systematische reviews niet worden meegenomen. Deze overwegingen zijn overigens net zo valide voor studies naar reguliere therapieën.

… dan schaadt het wel

Dat alternatieve 'geneeswijzen' op zijn minst niet schaden, geldt inderdaad voor de extreem verdunde homeopathische middelen, die naast dat ze geen groter positief effect dan het placebo-effect zullen hebben, logischerwijs geen directe bijwerkingen kennen. Anders is dit voor bijvoorbeeld kruidenpreparaten, die direct toxisch of verontreinigd met toxische bestanddelen kunnen zijn. Ook kunnen zij interacties geven met reguliere geneesmiddelen.
Een ander probleem is als de alternatieve aanpak, de reguliere (kinder)geneeskundige zorg doorkruist: dit kan leiden tot onthouding of discontinuïteit van reguliere diagnostiek en therapie en hiermee tot gemiste of (te) laat gestelde diagnosen en onderbehandeling of juist overbehandeling (zoals vaak bij vermeende voedselallergieën met onterechte diëten, zoals ook bij Nathan).

Waarom alternatief?

Zo’n dertig tot zestig procent van de ouders die met hun kind bij een kinderarts komen, komt ook bij alternatieve behandelaars (Tijdschrift voor Kindergeneeskunde, December 2011)**. Maar wat biedt de reguliere kindergeneeskunde dan niet waardoor 'elders'  wordt gezocht? Zou het kunnen dat we te vaak vertellen wat patiënten liever niet willen horen? Dat de klachten niet aan een ernstige kwaal te wijten zijn en er geen medicatie voor bestaat? Denk aan de somatisch onvoldoende verklaarde klachten als moeheid en buikpijn, waarbij behandeling vaak op het psychologische, pedagogische en sociale vlak ligt. Of dat de onrust en het vele huilen van een huilbaby in stand wordt gehouden door een verstoorde ouder-kind interactie. Veel alternatieve beoefenaars stellen daarentegen wel 'harde' diagnoses en bieden vervolgens ook nog therapeutische opties.

Maar ook bij chronische ziekten zoals astma, eczeem, diabete mellitus of ADHD zijn we misschien wel te confronterend. We bieden medicamenteuze en/of psychologische behandeling in combinatie met langdurige, soms intensieve, begeleiding om klachten zo veel mogelijk tegen te gaan en een zo normaal mogelijk leven te leiden, terwijl veel alternatieve beoefenaars 'genezing' beloven.

Nathan

Ook bij onze casus is dit het geval. Moeder was door de huisarts verteld dat Nathan over het eczeem 'heen moest groeien' en dat een opflakkering weggesmeerd moet worden met hormoonzalf. De beoefenaar van bioresonantie (een chemisch analist) 'beloofde' genezing. Door eliminatie van een aantal voedingsbestanddelen zou het eczeem niet meer terugkeren en zou geen hormoonzalf meer noodzakelijk zijn. Helaas bood hij geen langduriger follow-up en zag hij niet dat het geadviseerde dieet leidde tot een insufficiënt voedingspatroon met een afbuigende gewichtscurve tot gevolg en nog steeds veel activiteit van het eczeem.

* De naam van Nathan is gefingeerd

**  Een aantal passages in deze blog komen uit een reactie (Tijdschrift voor Kindergeneeskunde, April 2012) die ik samen met Kees Aleman, kinderarts in het Ikazia Ziekenhuis in Rotterdam, schreef naar aanleiding van een themanummer van het Tijdschrift voor Kindergeneeskunde over Complementary and Alternative Medicine (December 2011). Zie ook: Kindergeneeskunde-tijdschrift plaatst kritische reacties.

Ziet u geen reactieformulier? Reacties. (4)