Nog één keer de griepprik

En opnieuw voltrok er zich een discussie in dit land over het nut van griepvaccinatie. Nadat het programma Zembla al in november vorig jaar suggereerde dat er van alles mis zou zijn met deze jaarlijkse herfstvaccinatie, meende het Geneesmiddelenbulletin opnieuw een duit in het zakje te moeten doen met een 'meta-analyse' door haar hoofdredacteur, Dick Bijl.

Conclusie: de griepprik werkt niet, de uitkomstmaten zijn verkeerd gekozen, en positieve resultaten komen vooral van de commerciële studies. En daar houdt Bijl helemaal niet van, dat laat hij regelmatig weten. Hij vindt de uitkomst van die studies gemanipuleerd. Het Geneesmiddelenbulletin afficheert zich als onafhankelijk en wordt gesubsidieerd door de overheid.

RADAR

De meeste kranten schreven erover. Op RADAR kreeg Bijl carte blanche waarbij we Antoinette Hertsenberg zowaar het verschil zagen uitleggen tussen gerandomiseerd en observationeel onderzoek.  De tijden dat consumentenprogramma's nog adviezen gaven over wasmachines of koffiezetapparaten zijn definitief achter ons. 

Waar komt dit debat nu opeens vandaan? Zijn er nieuwe gegevens op grond waarvan het Geneesmiddelenbulletin meende op het hoogtepunt van de vaccinatiegolf de knuppel in het hoenderhok te moeten gooien?

Perceptie

De vraag is vooral relevant omdat de perceptie van het publiek over het nut van vaccinatie toch al op een dieptepunt is, getuige de perikelen rondom de HPV-vaccinatie van jonge meisjes en de vermeende relatie tussen het MMR vaccin (tegen mazelen, bof en rode hond) en autisme. Deze laatste discussie speelde zich vooral af in het Verenigd Koninkrijk en bleek later te berusten op frauduleus onderzoek van de chirurg Wakefield en het oorspronkelijke Lancet artikel is inmiddels ingetrokken. Geen commercieel onderzoek trouwens, maar dit terzijde.

Bewijs niet sterk

Het is alle deskundigen in dit debat al lang bekend dat het bewijs over het nut van griepvaccinatie niet sterk is. De meeste onderzoeken kunnen de strenge eisen van evidence-based medicine niet doorstaan, grotendeels wegens de intrinsieke beperkingen geassocieerd met influenza-onderzoek. Dubbelblinde trials zijn onuitvoerbaar en het virus verandert elk jaar van gedaante. Maar de virologen wijzen erop dat er voldoende ander bewijs is dat een griepvaccinatie nuttig is. Dit wordt ook bevestigd door een systematische overzicht dat toevallig net verscheen in The Lancet Infectious Diseases: de griepprik werkt wel degelijk maar wellicht niet zo goed als we dachten.

De cruciale vraag in deze discussie is of het ontbreken van bewijs gebaseerd op gerandomiseerde studies reden is om de prik niet te geven. Het lijkt mij dat dit iets te kort door de bocht is. Niet-gerandomiseerd bewijs kan wel degelijk relevant zijn. Inmiddels hebben de Gezondheidsraad, het Nederlands Huisartsen Genootschap, het RIVM en de Europese Wetenschappelijke Werkgroep Influenza zich gedistantieerd van de conclusies in het Geneesmiddelenbulletin.

Zorgvuldigheid

Wat meer zorgvuldigheid had dit blad gesierd om het toch al broze vertrouwen van het publiek in het nut van vaccinaties niet verder te beschadigen. Geheel terecht noemde Coutinho van het RIVM dit in De Volkskrant onverantwoord.

Met dergelijke vergaande conclusies had Bijl zich moeten verzekeren van medeauteurs met een virologische achtergrond en methodologen met specifieke kennis van systematische reviews. En dan opsturen naar een medisch tijdschrift waar het manuscript een robuust peer review ondergaat, zoals dat hoort.

Nu is het een verhaal van de hoofdredacteur in zijn eigen blad, ogenschijnlijk op kruistocht tegen de farmaceutische industrie. Die zorgvuldigheid geldt des te meer voor een blad dat haar bestaansrecht meent te moeten ontlenen aan haar onafhankelijke karakter.

Deze blog is ook in het NRC Handelsblad gepubliceerd

Er zijn nog geen reacties bij dit bericht. Ziet u geen reactieformulier?

Tweets van Henk Jan Out

Henk Jan Out in BMJ

Henk Jan Outs blog Nu ingrijpen Raad van Bestuur, wordt geciteerd in het toonaangevende British Medical Journal.

Lees verder

Tweets over Henk Jan Out