Dring de incontinentie zélf terug

Veel incontinente patiënten die zijn verzekerd bij Achmea werden deze zomer ondervraagd over hun urineverlies door een medewerker van fabrikant Tena. Een maatregel waarop patiënten, cliëntenbelangenorganisaties en minister Schippers van Volksgezondheid afwijzend hebben gereageerd. Inmiddels is Tena voorlopig gestopt met het in kaart brengen van incontinentie bij Achmea-verzekerden. Een verstandige beslissing.

Het is nieuw dat een fabrikant zich rechtstreeks met patiënten ging bemoeien en zelfs persoonlijk contact opnam. De reden: Achmea bezuinigt op incontinentiematerialen en eist daarom dat elke apotheek elke cliënt na een gesprek indeelt in een 'gebruikersprofiel'.

Gebruikersprofiel

Vervolgens worden de patiënten op dagbasis gebudgetteerd. Dat werkt als volgt: het gebruikersprofiel bepaalt hoeveel een apotheek vergoed krijgt per patiënt. Dat varieert van 0,12 cent voor de lichtste categorie – denk aan vrouwen van 50+ die af en toe last hebben van stressincontinentie – tot 1,86 euro voor de zwaarste categorie: patiënten die zowel urine als ontlasting verliezen.
De laatste vorm, dubbele incontinentie, zien we in het eindstadium van dementie, maar kan ook tijdelijk optreden, omdat de patiënt bijvoorbeeld gedurende een periode niet naar het toilet kan als gevolg van bijvoorbeeld een botbreuk of een CVA. Bij matige tot zware incontinentie zullen inlegverbanden niet voldoen: dan zijn elastische broekjes, systemen met een T-vorm en eendelige plaksystemen aangewezen.

Het aanmaken van een gebruikersprofiel bij cliënten is voor apothekers zelf een schier onmogelijke zaak. Althans, dat beweren ze zelf. De KNMP kopte gisteren op haar website: ‘Nieuwe eisen zorgverzekeraars voor apothekers onuitvoerbaar.' Achmea eist namelijk van apothekers die incontinentiematerialen aan Achmea-verzekerden leveren dat er met deze cliënten een intakegesprek plaatsvindt door een gediplomeerd verpleegkundige. Als gevolg van deze nieuwe eis van Achmea boden bedrijven (zoals Tena Consult) die apothekers aan om hen te ondersteunen bij de dienstverlening rondom hulpmiddelen.

Patiënten die ondervraagd werden door zo'n bedrijf, moesten toestemming geven voor het verstrekken van gegevens over hun urineverlies. Maar niet iedere patiënt zal 'nee' durven zeggen tegen een vriendelijke verpleegkundige die uitlegt dat de eisen van de zorgverzekeraar is veranderd en dat er geen andere mogelijkheid is om het incontinentiemateriaal vergoed te krijgen.

Het bericht verspreidde razendsnel veel onrust. Cliëntenbelang Amsterdam sprak schande van de zaak, omdat Tena een commercieel belang heeft en omdat sommige patiënten ongevraagd gebeld waren. De fabrikant wees vervolgens weer naar de apothekers: die zouden ook gegevens doorgegeven hebben van patiënten die geen toestemming hadden gegeven.

Jehova

De hele gang van zaken verdient niet de schoonheidsprijs. Ten eerste wordt er steeds verder ingegrepen in de privacy van patiënten. Zorgverzekeraars lijken steeds meer op die hardnekkige Jehova's Getuigen, die tegen je wil een voet tussen de deur proberen te zetten. Daarnaast speelt er een ander probleem: apothekers die moeite hebben met het beleid van Achmea, zouden ervoor kunnen kiezen om incontinentiematerialen niet meer aan te bieden. Dat zou betekenen dat goede zorg, dicht aan huis, in de knel komt, zoals KNMP ook vreest.

Maar waar je toch werkelijk niet aan moet denken, is dat andere zorgverzekeraars ook gaan  bezuinigingen op incontinentiemateriaal. Nog niet zo lang geleden hoorde ik van een verzorgende dat in haar verpleeghuis gebruikt incontinentiemateriaal op de verwarming te drogen werd gelegd. Ik hoop vurig dat het een Broodje Aap-verhaal is, maar ik vrees het ergste.

Toiletvaardigheden

Het is waar dat incontinentiematerialen van alle kunst- en hulpmiddelen de grootste kostenpost zijn bij zorgverzekeraars en de AWBZ. Deze materialen kosten onze samenleving 128 miljoen euro per jaar. Maar als je wilt bezuinigen op dit gebied, is het verstandiger om niet de materialen als uitgangspunt te nemen, maar de oorzaak van de incontinentie aan te pakken. Vooral bij kwetsbare ouderen, na een CVA, heupbreuk of achteruitgang van de cognitieve functies, nemen de toiletvaardigheden af.

Huisartsen en de thuiszorg zouden er goed aan doen om een goede diagnose te stellen: is er sprake van stress, aandrang-, gemengde, functionele, fecale, dubbele of overloopincontinentie? Is de continentie gemeten in een inco-dagboek? Wanneer is de incontinentie ontstaan of verergerd? Zijn er recente veranderingen in de mobiliteit van de patiënt? Is er bij vermoeden van cognitieve achteruitgang een MMSE-test gedaan? Is er iets veranderd in de medicatie? Mogelijk is er ook sprake van een verzakking, atrofie van het slijmvlies, afwijkingen rond de anus (aambeien, fissuur), blaasdemping in de onderbuik, etcetera.

Kwaliteit

In ons boek 'Toiletgang bij dementie' (uitgegeven bij Elsevier Gezondheidszorg) pleiten specialist ouderengeneeskunde Paul van Houten en ik voor vroege signalering en diagnostiek bij incontinentie. Veel ouderen met dementie, maar ook andere patiëntengroepen, hebben onnodig last van incontinentie. In het eindstadium van dementie is er bij alle patiënten, onherroepelijk, sprake van dubbele incontinentie.

Maar er is een veel grotere groep, uiteraard ook bij niet-dementerenden, waarbij een vroege signalering en diagnostiek het verschil kan maken. De prioriteit moet dus liggen op de kwaliteit van zorg en het terugdringen van incontinentie. Op die manier kunnen kostenbesparing én verbetering van de kwaliteit van zorg hand in hand gaan. Maar rücksichtslos bezuinigen op de materialen en de belangrijke stap van een betere signalering en diagnostiek overslaan, dat is water naar de zee dragen.

Er zijn nog geen reacties bij dit bericht. Ziet u geen reactieformulier?