U bent nu hier:

Alles van waarde is weerloos

Het CVZ, College voor Zorgverzekeringen, wil stoppen met de vergoeding van dure geneesmiddelen voor twee zeldzame ziekten: de ziekte van Pompe en de ziekte van Fabry. Twee conceptadviezen waarin de CVZ dat betoogt, zijn op de burelen van het NOS Journaal terechtgekomen.

Over dit bericht is veel onrust ontstaan. Het gaat om middelen die levenslang gebruikt worden door patiënten met de ziekte van Pompe en de ziekte van Fabry. Bij deze ziekten maken de patiënten bepaalde enzymen onvoldoende aan. De enzymvervangende therapie in de vorm van alglucosidase (Pompe) en agalsidase alfa en beta (Fabry) zijn de enige geneesmiddelen die beschikbaar zijn voor deze ziekten.

Konijnen

Het middel wordt gemaakt uit melk van genetisch gemanipuleerde konijnen. Het was in 2001 een vinding van het biotechnologiebedrijf Pharming, dat in het Belgische Geel een konijnenboerderij had gebouwd waar genetisch veranderde konijnen in hun melk het enzym produceerden dat Pompe-patiënten missen. Het grote, Amerikaanse Genzyme nam het noodlijdende Pharming over. Omdat een onderzoek van het Erasmus MC uitwees dat het experimentele medicijn positief werkte, liet Genzyme weten zich 'moreel verplicht' te voelen de behandeling van de patiënten voort te zetten. Genzyme ging nog even door met het maken van Pompe-eiwit uit konijnenmelk, maar wist dat eiwit al snel te produceren met een geavanceerde celkweektechniek. Het bedrijf deed de honderden konijnen de deur uit en zette op de plaats van de konijnenhokken grote, blinkende ketels van duizenden liters voor de productie van het kostbare eiwit.

Investering

En die productie gaat als een tierelier. In januari 2011 verscheen een persbericht dat Genzyme aankondigde te starten met de bouw van een nieuwe, ultramoderne biotechnologie-fabriek van 22.000 m2. Met de uitbreiding was een investering gemoeid van 250 miljoen euro. Dit paste in de aangekondigde wereldwijde investering van Genzyme, waarmee de totale productiecapaciteit voor al zijn enzymvervangende therapieën werd verviervoudigd. In totaal heeft Genzyme bijna één miljard US dollar geïnvesteerd om het ontwikkelingsprogramma voor patiënten met Pompe te ondersteunen. Het andere bedrijf dat de middelen produceert is Shire. Beide bedrijven hebben verontwaardigd gereageerd op het plan om de medicatie niet meer te vergoeden.

Kosten

Het zijn dure ziekten, de ziekte van Pompe en de ziekte van Fabry. Op jaarbasis kost de behandeling voor een patiënt met Pompe tussen de 400.000 en 700.000 euro, voor iemand met Fabry zo'n 200.000. Op dit moment worden de rekeningen volledig vergoed door de basisverzekering.
Te duur in verhouding tot de resultaten van de behandeling, zegt het College voor Zorgverzekeringen.

QALY

In 2010 werd er in totaal 44 miljoen uitgegeven aan de behandeling van de ziekte van Pompe. Voor de ziekte van Fabry was dat 11 miljoen euro. De kosteneffectiviteit komt daarmee op 3,3 miljoen euro QALY (Quality Adjusted Life Year). Misschien is dat zelfs een optimistische schatting, want een zoekquery in de Cochrane Library laat zien dat er geen wetenschappelijk bewijs is voor de werkzaamheid van het medicijn voor de ziekte van Fabry.

Kostenefficiteit. Een prijs op het hoofd van de patiënt, uitgedrukt in een Quality Adjusted Life Year. Veel artsen erkennen weliswaar dat er grenzen zijn aan de kosten per QALY, maar dit snoeiharde plan stuit artsen desondanks tegen de borst.

Artseneed

Dat is niet zo gek, want zo’n beleid staat haaks op de vier principes van moderne biomedische ethiek van Beauchamp & Childress (1979), die iedere arts in zijn of haar opleiding leert kennen. Volgens Beauchamps en Childress is de gezondheidsethiek gebaseerd op vier basale principes: het principe van respect voor autonomie, het principe van niet schaden, het principe van goed doen en het principe van rechtvaardigheid. Deze principes zijn te herleiden naar de artseneed die artsen na hun studie afleggen. In die eed wordt met geen woord gesproken over prijskaartjes die er aan een ziekte hangen.

Scenario

Op Twitter is het onder artsen, zorgverleners en ook het grote publiek een veelbesproken onderwerp waarbij de emoties hoog oplopen. Veel twitteraars vinden dat het te ver gaat om patiënten voor wie geen alternatief medicijn beschikbaar is een werkend middel te onthouden vanwege de prijs. Toch lijkt dit nu een realistisch scenario te worden. De minister neemt meestal het advies over van het CVZ. En van de Stuurgroep Weesgeneesmiddelen hoeven we ook niets te verwachten, want die is per 1 januari van dit jaar, heel toevallig, ter ziele gegaan. De subsidie aan de stuurgroep is stopgezet, volgens VWS omdat ‘sinds de instelling van de stuurgroep (april 2001) er veel is veranderd met betrekking tot zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen en dat voortzetting van de stuurgroep in de huidige vorm op den duur minder effectief zou zijn’.

Utopie

Aan de andere kant: het was onvermijdelijk dat de vraag ‘wat mag een mensenleven kosten?’ een keer gesteld zou worden. In een ideale wereld zou alles bij iedereen vergoed worden en ook nog eens tegen de laagst mogelijke prijs. Maar dat is een utopie. De middelen zíjn nu eenmaal beperkt, dus keuzes maken is onvermijdelijk. Het is een verschrikkelijk moeilijke vraag, die de overheid, zorgverleners, patiënten en hun naasten en, in feite, ons allemaal als een zwaard van Damocles boven het hoofd hangt.
Deze discussie is trouwens al eerder gevoerd: in 2006 bepaalde het CVZ dat de bovengrens van de QALY bij patiënten met de hoogste ziektenlast op 80.000 tot 100.000 euro ligt. Voor lage ziektelast gelden weer veel lagere grenzen. Aan deze concrete cijfers zijn in 2006 geen consequenties verbonden.

Denktank

Het is nu de eerste keer dat dat mogelijk wel gebeurt. Maar misschien is het verstandig om, voordat dat zwaard valt, eerst te onderzoeken waaróm de prijs van die medicijnen zo hoog is, of daar niet wat aan te doen valt en of er andere manieren zijn om de kosten te drukken. Op Twitter is er al een ‘denktank’ van artsen opgericht die over dit onderwerp gaan discussiëren. Want kosteneffectiviteit en QALY’s zijn één ding. Maar om met Lucebert te spreken: ‘Alles van waarde is weerloos’.

Laten we waardig omgaan met die waarde.

Ziet u geen reactieformulier? Reacties. (6)

"
Om dit kleine groepje mensen met deze tragische ziekten tegemoet te komen, is volgens mij de enige oplossing om de zorg voor deze mensen onder te brengen onder de AWBZ, waarvan de zorg als volgt wordt omschreven:
'Iedereen kan door ziekte of een handicap afhankelijk worden van langdurige zorg en ondersteuning. Voor die zorg, thuis of in een zorginstelling, hebben alle Nederlanders automatisch een verzekering: de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten. De AWBZ dekt medische kosten die niet onder de zorgverzekering vallen en die door bijna niemand op te brengen zijn.'
Deze wet berust op solidariteit en dat is waar het hier om gaat. Mogelijk dat deze wet moet worden gewijzigd omdat geneesmiddelen er nu niet onder vallen. Zoiets kan de minister makkelijk tot stand brengen waarvoor ze zeker een meerderheid in het Parlement zal krijgen.
Natuurlijk moet de prijs van die middelen sowieso omlaag, want het is amoreel om veel winst te behalen ten koste van weerlozen. "

J.H. de Haan, Gepensioneerd arts, CURACAO - 04-08-2012 03:19

"Zorgverzekeraars Nederland heeft al afstand genomen van de adviezen van het College voor Zorgverzekeringen CVZ. De minister zal waarschijnlijk volgen.
CVZ heeft vanuit zijn optiek een grote sociaalpsychologische fout gemaakt: de proefballon der topambtenaren impliceert het dodelijk in de steek laten van een kleine maar circumscripte groep individuen, lijders aan twee met naam genoemde zeldzame ziektes. De openbare mening pikt dit niet. De politiek evenmin, zeker niet vlak voor de verkiezingen. Een beetje dom dus, tenzij binnen CVZ goedaardige en slimme individuen rondlopen die dit hebben voorzien. En dus door lekken naar de pers interne sabotage hebben gepleegd, waarvoor Chapeau! Maar pas op: beperking van medisch zinvolle behandeling om economische reden in een der rijkste landen ter wereld is allerminst van de baan. Een volgend keer zullen zorgbureaucraten hun propaganda voor het in geldwaarde uitdrukken van levenstijd van mensen, en de hieraan verbonden dodelijke consequenties, algemener aanpakken. Bijvoorbeeld door leeftijdsgrenzen in combinatie met de qualy-systematiek voor te stellen. De taken van CVZ worden uitgebreid. Vanaf 2013 wordt het college omgedoopt in Zorginstituut Nederland. Zie zijn website. Onder de vlag van "gepast gebruik in de zorgverlening" zullen via "interactieve, digitale ontwikkelgemeenschappen" "best practices in de praktijk" worden geïmplementeerd. Waaronder, naar te vrezen, het om economische reden voortijdig laten sterven van individuen, terwijl dit medisch gezien vermeden kan worden. Wanneer de bureaucraten tenminste hun zin krijgen.
Artsen moeten zich, behalve in afwijzende zin, verre houden van discussie over dit fascistoïde onderwerp.
"

Kaspar Mengelberg, psychiater, Amsterdam - 04-08-2012 00:37

"De discussie of alles, geeft niet wat het kost, in de gezondheidszorg moet worden vergoed vanuit de collectieve gelden van verzekeraars (onze premies) of belastingen, is er niet een die artsen dienen te voeren, maar is er een van de hele samenleving. Wat willen wij uitgeven aan gezondheidszorg , naast onderwijs, defensie, openbaar vervoer, infrastructuur enz. is een vraagstuk van ons allemaal, dus van de politiek. Er moeten prioriteiten worden gesteld, daar ontkomen we niet aan. De bomen groeien niet meer tot in de hemel.
Het begrip 'duurzaamheid' kan helpen om het beslissingsterrein overzichtelijk te maken. Hoe richten wij het zo in dat onze medische zorg over tien, twintig jaar nog steeds betaalbaar is? Het begrip QALY komt heel dicht in de buurt van ‘duurzaamheid’ en kan uitgangspunt zijn in de discussie wat wel en wat niet meer betaalbaar is. Er zal, afhankelijk van de financiële positie van ons land, een maximum prijs kunnen worden vastgesteld voor een QALY. De kosten van de behandeling en de winst in QALY kan door artsen en ziektekostenverzekeraars worden becijferd.
Een harteloze wereld, die zo omgaat met ziekte? Ik denk dat de gezondheidszorg oploopt tegen grenzen die er vroeger niet waren, domweg omdat middelen en technieken er toen niet waren. Om nu nog 5 % verbetering te krijgen is een enorme investering nodig. En de vraag is opnieuw: willen we dat met zijn allen? Wanneer dat gaat ten koste van andere publieke belangen? Dat vraagt om een brede maatschappelijke discussie, waarin artsen vooral informatie verschaffen. Dat lijkt me al moeilijk genoeg.
"

R.W. Keestra, huisarts np, TWELLO - 01-08-2012 14:16

"genzyme heeft know how opgedaan met de ontwikkeling van deze middelen; wellicht kunnen ze die in de toekomst gebruiken voor het maken van enzymen met konsekwenties voor grotere groepen mensen. Kennisontwikkeling kost geld maar nederland is toch rijk en kennisland?Als de overheid niet investeert in innovatie moet vooruitgang wel van de industrie komen.Hoeveel broden zou de eerste miligram penicilline hebben gekost?"

E.M. Burks, huisarts, ALKMAAR - 31-07-2012 18:47

"Dit is nu eens een echte klus voor de NMA. Want als het inderdaad zo is dat nu via een celkweeklijn veel grotere hoeveelheden van dit middel geproduceerd kunnen worden en als het zo is dat bij twee bedrijven deze middelen in die hoeveelheden gemaakt kunnen worden kan het niet anders dan dat er hier sprake is van illegale prijsafspraken. Gezien het geringe aantal patienten is er waarschijnlijk een overcapaciteit en als het aanbod stijgt daalt de prijs. Als dat niet zo is dan riekt er iets."

O. Lopes Cardozo, oogarts, KORTENHOEF - 31-07-2012 16:34

"Wat is een mensenleven waard? Een moeilijke, maar interessante vraag... Het is een boeiende discussie om te voeren, juist vanwege de vele aspecten die er aan zitten. Maar helaas voert hier het financiële aspect de boventoon en dat vind ik jammer. Nu worden de vele andere, interessante wendingen aan deze discussie al bij voorbaat vermeden.

Daarnaast denk ik dat de waarde van een mensenleven niet als groep bediscussieerd moet worden, maar per individu. De waarde die gehecht wordt aan een mensenleven verschilt per individu en de aspecten die hierbij een rol spelen verschillen ook per individu. Als arts voer je een gesprek met patiënt en/of familie over het wel/niet uitvoeren van een behandeling. In dit gesprek komen o.a. aan bod: de inhoud van de behandeling, de belasting van de behandeling, de voor- en nadelen van wel behandelen èn van niet behandelen, de huidige kwaliteit van leven en de te verwachten kwaliteit van leven bij wel èn bij niet behandelen.

Zeker, financiën kunnen ook een rol spelen in de afweging wel of niet te behandelen. Maar als arts hoop ik nog steeds dat deze een kleine, ondergeschikte rol spelen. Aliëtte Jonkers haalt hierbij terecht de basale principes van de gezondheidsethiek aan. Het volgen van deze vier principes vraagt juist om een brede discussie, die verder gaat dan geld alleen.
"

M.A. Vegers, Universitair docent & specialist ouderengeneeskunde, AMSTERDAM - 31-07-2012 14:03

Aliëtte Jonkers

Aliëtte Jonkers,  Foto: Beeldredaktie / Sander Koning

Aliëtte Jonkers (1970) is freelance medisch journalist.

» Meer over Aliëtte (inloggen)

-- Advertentie -- 

Tweets van Aliëtte Jonkers

Tweets over Aliëtte Jonkers

Volg Aliëtte Jonkers op twitter

Deelnemende sites

Voor deze site(s) bent u ingelogd