Recente columns
- De toekomst is toch aan u
- Europese bonuskaart voor doktersNog even en de registratiecommissie weet alles van u. Hoeveel uur u werkt en waar u hebt waargenomen. Deze gegevens staan straks op uw Europese beroepskaart.
- 'Hoezo behandelverbod? Dat maak ik wel uit'Wat te doen als familie zich verzet tegen de eis van een patiënt tot niet-behandeling? Een schriftelijke weigering is in principe bindend, zegt KNMG-beleidsadviseur Eric van Wijlick.
Vertrouwt u op uw niet-pluis gevoel?
Erik Stolper
Huisartsen luisteren vaak naar hun gevoel dat er iets niet pluis is met een patiënt. Ervaren specialisten nemen dat niet-pluis gevoel van huisartsen serieus. Ook medische tuchtcolleges houden er rekening mee. Drs. Erik Stolper onderbouwt de waarde van dit gevoel.
Het pluis/niet-pluis gevoel (PNP) is als diagnostisch fenomeen in de huisartspraktijk al zeker een eeuw oud. Talloos zijn verhalen die huisartsen elkaar vertellen over patiënten die zij dankzij een niet-pluis gevoel tijdig hebben verwezen naar een ziekenhuis. Hoewel rationele argumenten vrijwel ontbraken, hebben zij niet geaarzeld om een specialist in te schakelen: 'Ik weet het niet precies maar ergens klopt er iets niet met deze patiënt. Het lijkt me een coronair beeld maar ik heb nauwelijks objectieve argumenten voor deze diagnose’.
Ervaren specialisten nemen dat niet-pluis gevoel van huisartsen serieus. Ook medische tuchtcolleges houden er rekening mee getuige diverse uitspraken richting huisartsen én specialisten: 'U had naar uw niet-pluis gevoel moeten luisteren'. Of nog sterker 'u had eerder een niet-pluis gevoel moeten krijgen'. Dat zijn pittige uitspraken die tot nadenken stemmen. Een diagnostisch gevoel als het niet-pluis gevoel moeten we als beroepsgroep kennelijk serieus nemen, en dat in een tijd van evidence-based practice!
Onderzoeksresultaten
Een aantal jaren geleden is er een PNP-onderzoeksgroep opgericht aan de universiteit van Maastricht in samenwerking met die van Antwerpen. Belangrijkste onderzoeksvragen zijn: wat is de betekenis die huisartsen toekennen aan dat PNP-fenomeen en welke rol speelt het in hun diagnostisch denken? Is consensus mogelijk over een bruikbare omschrijving van PNP? Zijn er theoretische frames waarbinnen PNP goed kan worden begrepen?
'Gut feelings'
Het onderzoek heeft een aantal concrete resultaten opgeleverd, verwoord in diverse artikelen en in een proefschrift 'Gut feelings in general practice'. Duidelijk is geworden dat PNP een substantiële rol speelt in de huisartspraktijk en dat het gebaseerd is op kennis, wetenschappelijke kennis, ervaringskennis en contextkennis. Het niet-pluis gevoel activeert het diagnostische proces in de richting van het formuleren van werkhypothesen met een mogelijk ernstige afloop. Een gericht beleid is noodzakelijk om ernstige gezondheidsproblemen te voorkomen. Pluis betekent dat een huisarts zich gerust voelt over de verdere aanpak of afloop, ook al is de diagnose nog niet duidelijk.
Denkprocessen
Psychologische duale procestheorieën helpen het ontstaan en de rol van PNP te begrijpen. PNP fungeert naast de bekende diagnostische sporen, medische besliskunde en medisch probleem oplossen, als een derde spoor. Dat derde spoor acteert niet los van de andere twee maar door interactieve analytische en niet-analytische denkprocessen vinden deze drie samenwerkende diagnostische sporen hun weg in het uitgebreide kennisnetwerk van de ervaren huisarts.
Ik voel, dus ik ken?
Blijft natuurlijk de vraag staan hoe het mogelijk is dat een gevoel kennis kan activeren. Tuchtcolleges gaan impliciet misschien nog wel verder dan deze vraag want ze zeggen eigenlijk: ‘Het is niet meer dan billijk dat u in die specifieke situatie, op grond van uw professionele kennis, op zijn minst een niet-pluis gevoel had moeten krijgen, een gevoel van er klopt iets niet’. Scherper geformuleerd wordt de vraag dus: is dat diagnostische gevoel dan zelfs een onderdeel van kennis? Ik voel, dus ik ken?
Lastig dualisme
De meeste artsen zijn geen wetenschappelijke onderzoekers, maar toch leeft breed de opvatting dat zij in hun denken voornamelijk worden aangestuurd door wetenschappelijke, rationele en objectieve argumenten. Waar dat niet het geval is, wordt het onderscheid tussen wetenschap en gevoel als een soort verlegenheidsargument gehanteerd.
Hoewel het dualistische, Cartesiaanse mind-body concept in de meeste wetenschappelijke disciplines al lang verlaten is, lijkt het in de geneeskunde nog zeer actueel.
Hersenen
Hersenen registreren met behulp van het sensorische apparaat de buitenwereld en de lichaamstoestand. Onze rationele geest is het beste in staat verantwoorde beslissingen te nemen, terwijl emoties en gevoelens uit het ‘lagere’ lichaam een hooguit secundaire rol spelen.
Tegen dit dualistische concept zijn vanuit de neurobiologie, de ontwikkelingspsychologie en de filosofie ernstige bezwaren aangevoerd. Neuro-wetenschapper Damasio heeft aannemelijk kunnen maken dat planningsprocessen en sociale vaardigheden nauwelijks meer functioneren als de emotie-inducerende hersencentra beschadigd zijn of niet goed meer verbonden met pre-corticale systemen. Het analytisch denken is geheel ongestoord en toch kunnen deze patiënten niet meer goed voor zichzelf zorgen.
15 maart 2010
Erik Stolper
cf.stolper@hag.unimaas.nl
www.gutfeelingsingeneralpractice.eu
Curriculum Vitae Erik Stolper
| 2010 | PhD: Gut Feelings in General Practice te Maastricht |
| 2009 | Subsidie SBOH (Stichting Beroepsopleiding Huisartsen) voor onderzoek naar het niet-analytisch diagnostisch denken in de huisartsopleiding |
| 2005 | Subsidie van ZonMw (Fonds Alledaagse Ziekten) voor onderzoek Pluis en niet-pluis in de huisartspraktijk |
| 2003 | Opleiding huisartsonderzoeker |
| 1977 | Huisarts, resp. te Enschede, Vaassen en Zwolle |
| 1950 | Geboren te Utrecht |
Volgende column
Zijn we binnen de geneeskunde in staat dit oude dualisme los te laten en concepten te gebruiken waarbinnen bijvoorbeeld een diagnostisch gevoel als PNP als een volwaardig onderdeel van cognitie kan worden beschouwd? Professor Gerrit Glas, psychiater en filosoof, pakt deze vraag in de volgende column op.
Gerelateerd:
| Datum | Titel | |
|---|---|---|
| Dokters voor de rechter | ||
| Intuïtieve kennis is volwaardige kennis | ||
| Arts mag van tuchtrechter niet liegen | ||
| De houdbaarheid van de dokter | ||
| De houdbaarheid van de dokter |
Er zijn nog geen reacties bij dit bericht. Ziet u geen reactieformulier? Dan dient u eerst in te loggen.
Gerelateerd:
| Datum | Titel | |
|---|---|---|
 |
Drie genmutaties oorzaak hersenziekte PCH | |
|
Darmbacterie signaleert dikke darmkanker | |
|
Streptococcus gallolyticus and colorectal cancer: explorations at the host-pathogen interface | |
|
Pontocerebellar Hypoplasia: from gene to disease | |
|
'Arts-patiëntrelatie niet loskoppelen van euthanasie' |
-- Advertentie --
Meer columns
| Datum | Titel | |
|---|---|---|
| De toekomst is toch aan u | ||
| Europese bonuskaart voor dokters | ||
| Zorgen na ontslag | ||
| 'Hoezo behandelverbod? Dat maak ik wel uit' | ||
| Met lege handen, maar wel een mens | ||
| Trotse, eerlijke verhalen | ||
| Gedragscode Medische Hulpmiddelen: is het voldoende? | ||
| De markt | ||
| Het allerbeste! | ||
| Ook in 2012 is de zorg er voor iedereen |
